Phát hiện xác tàu cổ thế kỷ 15 tại Đông Nam Á

1. Phát hiện chấn động dưới lòng đại dương Đông Nam Á

Vào giai đoạn thế kỷ 15, vùng biển Đông Nam Á – đặc biệt là các eo biển chiến lược như Malacca, vịnh Thái Lan và vùng biển Đông Việt Nam – được ví như “ngã tư đường” của mậu dịch toàn cầu. Mới đây, các chuyên gia khảo cổ học hàng hải quốc tế đã phát hiện và khai quật thành công một xác tàu buôn gỗ cổ đại nằm sâu dưới đáy biển, mở ra những tư liệu vô giá về kỷ nguyên thương mại bùng nổ trước thời kỳ đại hàng hải của phương Tây.

Xác tàu được tìm thấy trong tình trạng phần khung sườn bằng gỗ kiến (teak wood) đặc trưng của vùng Đông Nam Á vẫn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn nhờ lớp bùn đáy biển bao bọc. Cấu trúc đóng tàu cho thấy sự kết hợp độc đáo giữa kỹ thuật ghép mộng gỗ truyền thống phương Đông và khả năng chịu lực vượt trội để chống chọi với các trận cuồng phong trên đại dương.

2. “Kho báu” gốm sứ mậu dịch và sản vật giao thương

Nằm rải rác và xếp chồng lên nhau trong các khoang tàu là hàng vạn hiện vật giao thương, phản ánh một hải trình đa quốc gia vô cùng năng động. Hệ thống cổ vật bao gồm:

• Gốm sứ men lam và men ngọc: Chiếm tỷ trọng lớn nhất là các dòng gốm sứ có niên đại thời nhà Minh (Trung Hoa) và gốm sứ Sawankhalok (Thái Lan). Đáng chú ý, các chuyên gia còn phát hiện một lượng lớn gốm sứ mậu dịch cao cấp của các lò gốm phía Bắc và miền Trung Việt Nam (gốm Chu Đậu, gốm Gò Sành), chứng minh vị thế nhà xuất khẩu gốm sứ hàng đầu của đại lý mậu dịch Việt Nam thời bấy giờ.
• Sản vật và tiền tệ: Bên cạnh gốm sứ, cuộc khai quật còn phát lộ các khối tiền đồng cổ bị kết khối bởi nước biển, các thỏi chì, trục đá neo tàu và dấu vết của các loại lâm thổ sản, hương liệu, trầm hương – những mặt hàng chiến lược có giá trị đắt đỏ ngang vàng ròng tại thị trường phương Tây.

3. Tái lập hải trình lịch sử và mối liên hệ với các thương cảng cổ

Dựa trên chủng loại hàng hóa và hướng gió mùa, các nhà khảo cổ học đã phục dựng lại lộ trình của con tàu định mệnh này. Xuất phát từ các lò gốm lớn ở Đông Á và lục địa Đông Nam Á, con tàu đã ghé qua các bến cảng tiền tiêu tại miền Trung (như vùng vịnh Tourane – Đà Nẵng, cảng thị Hội An hoặc đầm Thị Nại) để tiếp tế nước ngọt, thực phẩm và bốc dỡ thêm các loại sản vật quý như trầm hương, hồ tiêu.

Điểm đến tiếp theo của con tàu được dự đoán là các tiểu quốc sầm uất ở Java, Sumatra (Indonesia) hoặc bán đảo Mã Lai trước khi trung chuyển sang thị trường Trung Cận Đông và châu Âu. Việc con tàu bị đắm cho thấy những rủi ro cực kỳ lớn mà các thủy thủ cổ đại phải đối mặt khi băng qua các “tử địa” có rạn san hô ngầm và dòng hải lưu phức tạp.

4. Giá trị học thuật và thông điệp bảo tồn di sản biển

Phát hiện khảo cổ học hàng hải này không chỉ làm phong phú thêm bộ sưu tập cổ vật của các bảo tàng hàng hải, mà còn là bằng chứng đanh thép bác bỏ các quan điểm sai lệch về một Đông Nam Á biệt lập trong quá khứ. Ngược lại, đây là minh chứng cho một không gian biển mở, nơi các quốc gia trong khu vực đã sớm làm chủ kỹ thuật hàng hải viễn dương và tham gia chủ động vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay sau khi phát hiện xác tàu là công tác bảo quản đặc biệt (conservation) đối với các hiện vật hữu cơ như gỗ tàu và các sản vật ngậm muối lâu năm dưới áp suất lớn. Việc số hóa dữ liệu 3D, ứng dụng công nghệ thực tế ảo để tái dựng nguyên trạng con tàu đắm tại các không gian bảo tàng hiện đại đang là xu hướng cấp thiết để bảo tồn nguyên vẹn “ký ức đại dương” này cho các thế hệ tương lai.

Bài viết bản quyền thuộc về Bảo Tàng Hàng Hải (baotanghanghai.com).