Sau hơn 6 tháng triển khai chiến dịch thám sát tại vùng biển phía Nam, đội ngũ khảo cổ học hàng hải chính thức công bố dữ liệu rà quét Sonar 3D (Side-scan Sonar & Multi-beam Echo Sounder) chi tiết về một xác tàu cổ đắm ở độ sâu 25 mét. Điểm đặc biệt của phát hiện này không chỉ nằm ở quy mô con tàu, mà ở cấu trúc cơ khí “gỗ sồi ngậm mặn” – một minh chứng sống động cho trình độ kỹ thuật đóng tàu liên lục địa từ thế kỷ 17.
1. Công nghệ Sonar 3D: “Mắt thần” xuyên qua tầng trầm tích mặn
Dưới điều kiện dòng chảy mạnh và độ đục cao của vùng biển phía Nam, việc tiếp cận trực tiếp xác tàu là thách thức cực lớn. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng hệ thống Sonar quét bên (Side-scan Sonar) kết hợp với cảm biến siêu âm tần số cao để tái tạo bề mặt địa hình đáy biển.
Kết quả bản đồ 3D cho thấy xác tàu có chiều dài khoảng 32 mét, nằm nghiêng góc 15 độ so với mực nước biển. Điểm đáng chú ý nhất là hệ thống khung xương tàu (ribs) và các tấm vỏ (hull planks) vẫn còn giữ được hình thái cơ bản, dù đã bị bao phủ bởi lớp trầm tích san hô dày đặc. Dữ liệu này giúp định vị chính xác từng vị trí khớp nối mộng gỗ mà không cần phải can thiệp đào bới gây hại đến di sản.
2. Bí mật kỹ thuật: “Gỗ sồi ngậm mặn” và khớp ghép chồng (Clinker)
Những mảnh ghép cơ khí được trục vớt và phân tích trong phòng thí nghiệm cho thấy một trình độ cơ học đáng kinh ngạc:
- Gỗ sồi ngậm mặn (Waterlogged Oak): Qua phân tích phổ tia X, các thớ gỗ sồi này không bị mục rỗng mà được lấp đầy bởi các tinh thể muối biển và hợp chất canxi, tạo nên một độ cứng nhân tạo. Sự thay đổi cấu trúc ở cấp độ tế bào này biến gỗ sồi – vốn là loại gỗ đóng tàu danh tiếng của châu Âu – trở thành một “bộ khung thép” sinh học dưới lòng biển.
- Kỹ thuật khớp mộng chồng: Xác tàu sử dụng kỹ thuật ghép ván chồng (Clinker-built) thay vì ghép khít. Các tấm ván gỗ được gối lên nhau và cố định bằng đinh đồng rèn tay, giúp con tàu chịu được áp lực sóng lớn tại các vùng biển khơi đầy biến động. Đây là minh chứng cho việc con tàu này được đóng tại các xưởng tàu chuyên nghiệp của phương Tây, phục vụ hải trình viễn dương dài ngày.
| Chi tiết cơ khí tàu cổ | Kỹ thuật chế tác | Giá trị lịch sử – kỹ thuật |
| Hệ khung xương (Ribs) | Gỗ sồi ghép mộng âm dương | Tạo độ linh hoạt cao cho thân tàu khi đối mặt với áp lực thủy tĩnh. |
| Đinh đồng rèn tay | Kỹ thuật gia công nhiệt luyện | Chống ăn mòn muối biển vượt trội, giữ cấu trúc tàu kiên cố sau hàng thế kỷ. |
| Ván vỏ (Hull Planks) | Kỹ thuật ghép chồng (Clinker) | Tăng độ kín nước và sức bền cơ học cho hải trình xuyên lục địa. |
3. Giải mã hành trình: Tại sao con tàu lại nằm lại vùng biển phía Nam?
Việc phát hiện xác tàu cổ tại vùng biển phía Nam – tuyến hải trình vốn được coi là “cửa ngõ” của Con đường tơ lụa trên biển – không phải là sự trùng hợp. Dựa vào các dữ liệu về gốm sứ trục vớt được cùng với xác tàu, có thể khẳng định đây là một thương thuyền của Công ty Đông Ấn đang trong hành trình vận chuyển hàng hóa xa xỉ phẩm. Có khả năng con tàu đã gặp phải một cơn bão bất ngờ và bị trôi dạt vào các dải đá ngầm ven biển trước khi chìm xuống.
4. Tầm nhìn bảo tồn: Số hóa để trường tồn
Việc công bố bản đồ 3D không chỉ là thành tựu nghiên cứu, mà còn là bước đầu trong chiến lược bảo tồn bền vững. Tại Bảo Tàng Hàng Hải (baotanghanghai.com), chúng tôi đã tích hợp dữ liệu này vào nền tảng thực tế ảo (VR). Du khách có thể “lặn” xuống tận đáy biển để quan sát cấu trúc xương tàu, chạm vào những mảnh gỗ sồi ngậm mặn mà không gây bất kỳ tác động vật lý nào đến di chỉ.
Số hóa di sản không chỉ là lưu giữ ký ức, mà còn là công cụ để các nhà khoa học tiếp tục “giải mã” thêm nhiều mảnh ghép khác trong tương lai. Mỗi mảnh gỗ sồi, mỗi khớp mộng gỗ đều đang kể lại câu chuyện về một thời đại mà con người dám chinh phục đại dương bằng lòng dũng cảm và kỹ nghệ cơ học tinh vi.
Bài viết bản quyền thuộc về Bảo Tàng Hàng Hải (baotanghanghai.com).
