Hành trình di sản và kinh tế xanh: Tiềm năng phát triển du lịch sông biển bền vững dựa trên địa tầng khảo cổ học

Du lịch sông biển (Maritime and River Tourism) không đơn thuần là những kỳ nghỉ dưỡng bên bãi cát vàng hay các chuyến du thuyền hạng sang lướt qua những vịnh biển thơ mộng. Trong tư duy phát triển kinh tế xanh hiện đại, không gian sông biển là một dải địa tầng văn hóa sống động, nơi lưu giữ toàn bộ ký ức giao thương, kỹ nghệ đóng tàu cổ đại và những di chứng khảo cổ học hàng hải vô giá. Việc kết nối giữa bảo tồn di sản dưới nước với ngành công nghiệp không khói chính là chìa khóa vàng để tạo dựng các hải trình du lịch nhân văn, bền vững, vừa tôn vinh bản sắc bản địa vừa mang lại nguồn nội lực kinh tế mạnh mẽ cho quốc gia duyên hải.

1. Bản đồ hải trình di sản: Biến các di chỉ khảo cổ thành điểm đến văn hóa

Xu hướng du lịch khảo cổ học dưới nước và ven bờ đang trở thành thỏi nam châm thu hút dòng khách quốc tế có trình độ học vấn và mức chi tiêu cao. Thay vì chỉ trưng bày cổ vật trong các tủ kính tĩnh lặng, các quốc gia hàng hải hàng đầu đã biến chính các tọa độ trục vớt tàu đắm và thương cảng cổ thành những sản phẩm du lịch trải nghiệm độc đáo.

• Tuyến du lịch “Con đường gốm sứ tâm linh”: Kết nối các cửa sông lịch sử như Cửa Gianh, Cửa Nhật Lệ (Quảng Bình) với các làng chài cổ có tục thờ Cá Ông truyền thống. Khách du lịch sẽ được trải nghiệm hải trình trên những chiếc ghe bầu, thuyền mành phục dựng, lắng nghe điệu hò chèo cạn và khám phá dấu tích địa tầng gốm sứ mậu dịch ngập mặn thời chúa Nguyễn.
• Tour lặn biển thám sát xác tàu cổ: Tại các vùng biển lặng và nước trong như Cù Lao Chàm hay Phú Quốc, các tour lặn biển có hướng dẫn viên khảo cổ học đang được định hình. Du khách được trang bị thiết bị lặn chuyên dụng để tận mắt chứng kiến hệ thống neo đá cổ, sườn tàu gỗ ngậm mặn bám đầy san hô dưới đáy đại dương, tạo ra một cảm xúc kết nối lịch sử vô cùng mạnh mẽ.

2. Mô hình làng chài di sản: Sức hút từ văn hóa bản địa thích ứng

Sự dịch chuyển từ du lịch đại chúng (Mass Tourism) sang du lịch sinh thái bản địa đã mở ra cơ hội lớn cho các làng chài nổi và vạn đò cổ kính. Không gian kiến trúc cư trú độc đáo như nhà bè, nhà giàn chân cột (gỗ đước, gỗ tràm) ven bờ vịnh Hạ Long hay vùng đất mũi Cà Mau chính là những “bảo tàng sống” ngoài trời.

Du khách đến đây không chỉ để ngắm cảnh, họ được sống cùng cư dân bản địa, học cách đọc hướng gió mùa, xem mây đoán thời tiết, và nhận diện luồng nước sinh học theo hệ tri thức dân gian truyền khẩu. Sự tham gia của cộng đồng ngư dân vào chuỗi cung ứng du lịch giúp họ có thêm sinh kế bền vững, giảm áp lực đánh bắt tận diệt, từ đó tự giác trở thành những người bảo vệ di sản bờ biển tốt nhất.

3. Chiến lược số hóa và vai trò dẫn đường của Bảo tàng Hàng hải

Để một hệ thống du lịch sông biển phát triển bền vững, không thể thiếu vai trò nền tảng của khoa học lịch sử và công nghệ số hóa di sản (Digitalization). Trước khi đặt chân lên những con tàu viễn dương thực tế, du khách cần một không gian khơi gợi nguồn cảm hứng và cung cấp tri thức nền tảng vững chắc.

Tại hệ thống của Bảo Tàng Hàng Hải (baotanghanghai.com), chúng tôi đang xây dựng các bản đồ tương tác 3D kết nối toàn bộ các điểm đến du lịch di sản dọc bờ biển Việt Nam. Khách du lịch chỉ cần quét mã QR tại các trạm dừng chân là có thể xem được toàn bộ sơ đồ địa tầng khảo cổ, mô hình phục dựng 360 độ của các chiến hạm cổ đại hay những câu chuyện truyền khẩu của các lão ngư vạn chài. Đưa công nghệ số vào dòng chảy du lịch không chỉ làm tăng tính hấp dẫn của chuyến đi, mà còn là giải pháp tối ưu để lưu trữ, quảng bá di sản biển ra toàn cầu, khẳng định mạnh mẽ chủ quyền kinh tế và văn hóa đại dương của dân tộc.

Bài viết bản quyền thuộc về Bảo Tàng Hàng Hải (baotanghanghai.com).