Nằm bên bờ vịnh Bột Hải thuộc khu vực mới Bích Hải, thành phố cảng Thiên Tân, Bảo tàng Hàng hải Quốc gia Trung Quốc (National Maritime Museum of China – 中国国家海洋博物馆) được mệnh danh là “Cố Cung trên biển”. Với quy mô xây dựng khổng lồ và tổng diện tích trưng bày lên tới hàng vạn mét vuông, công trình này gây choáng ngợp ngay từ cái nhìn đầu tiên bằng kiến trúc tương lai độc đáo, mô phỏng hình ảnh năm chiếc đuôi cá khổng lồ hoặc năm con tàu cổ đại đang rẽ sóng vươn ra đại dương. Đây là trung tâm lưu trữ, nghiên cứu khảo cổ học hàng hải lớn nhất quốc gia này, tái hiện toàn vẹn hành trình chinh phục đại dương và mạng lưới giao thương mậu dịch biển xuyên lục địa kéo dài qua nhiều triều đại.
1. Bản đồ giao thương và kỷ nguyên “Con đường tơ lụa trên biển”
Địa tầng cốt lõi của bảo tàng tập trung làm sống dậy thời kỳ hoàng kim của Con đường tơ lụa trên biển (Maritime Silk Road) từ thời Đường, Tống đến thời Minh. Sảnh trưng bày lịch sử đưa độc giả bước vào không gian của những đội thuyền mành viễn dương vĩ đại, nơi lụa là, chè, và đặc biệt là hàng triệu khối gốm sứ mậu dịch (gốm men ngọc Long Tuyền, gốm men lam Cảnh Đức Trấn) được vận chuyển từ các thương cảng lớn như Tuyền Châu, Quảng Châu đi khắp Đông Nam Á, Ấn Độ Dương và vươn tới tận bờ biển Đông Phi.
Điểm nhấn lịch sử không thể bỏ qua tại đây là các tư liệu khảo cổ về hạm đội của Đô đốc Trịnh Hòa (Zheng He) thế kỷ XV. Mô hình các đại bảo thuyền (bao thuyền) dài hơn 100 mét với hệ thống 9 buồm khổng lồ là minh chứng phản ánh đỉnh cao kỹ nghệ đóng tàu gỗ ván ghép, chia khoang chống đắm và năng lực định vị thiên văn bằng la bàn nước cực kỳ chính xác của cư dân cổ đại.
2. Kỳ tích khảo cổ học dưới nước: Huyền thoại tàu cổ Nanhai 1 (Nam Hải số 1)
Đối với các chuyên gia khảo cổ học dưới nước toàn cầu, Bảo tàng Hàng hải tại Thiên Tân là nơi lưu trữ những báo cáo kỹ thuật và hiện vật đỉnh cao từ dự án trục vớt Tàu cổ Nanhai 1 (Nam Hải số 1). Đây là một con tàu buôn mộc bản thời nhà Tống (thế kỷ XIII) bị đắm ở vùng biển Quảng Đông và được trục vớt nguyên khối cùng với lớp bùn đáy biển vào năm 2007 – một trong những phương pháp thám sát khảo cổ sáng tạo nhất thế giới.
Qua các tầng địa tầng bóc tách bên trong lòng tàu, các nhà khảo cổ đã tìm thấy hơn 180.000 hiện vật quý giá bao gồm:
- Gốm sứ mậu dịch nguyên vẹn: Hàng vạn chiếc đĩa, bình gốm men ngọc bám trầm tích san hô mịn.
- Khối tài chính kim loại: Các thỏi bạc nguyên chất ghi niên hiệu triều đình, hàng ngàn đồng tiền đồng kết khối định vị chính xác thời điểm tàu vận hành.
- Công cụ định vị: Các mảnh vỡ la bàn cổ, neo sắt và hệ thống dây mây xảm thuyền chống thấm nước độc đáo.
| Không gian triển lãm cốt lõi | Nhóm hiện vật tiêu biểu | Giá trị khoa học lịch sử |
| Sảnh đại dương cổ đại | Hóa thạch sinh vật biển khổng lồ, công cụ đánh cá bằng xương thời tiền sử. | Phục dựng lịch sử địa chất và mối quan hệ sơ khai giữa con người và biển cả. |
| Hồ sơ khảo cổ Nanhai 1 | Gốm sứ nhà Tống bám san hô, thỏi bạc đúc, cấu trúc sườn tàu ván ghép khâu dây. | Minh chứng tối thượng về quy mô mậu dịch viễn dương trên Con đường tơ lụa trên biển. |
| Kỷ nguyên Trịnh Hòa | Mô hình đại bảo thuyền 9 buồm, hải đồ da thú, la bàn hàng hải thế kỷ XV. | Tái hiện đỉnh cao kỹ nghệ hàng hải quân sự và ngoại giao đại dương trung đại. |
3. Hệ thống số hóa tương tác và công nghệ bảo tồn hiện đại
Để xứng tầm là một bảo tàng thế hệ mới, công trình tại Thiên Tân đã ứng dụng toàn diện các giải pháp số hóa (Digitalization) tân tiến nhất nhằm bảo vệ cổ vật gốc, đồng thời tối ưu hóa trải nghiệm của người xem trên hệ thống trực tuyến cũng như trực tiếp. Mọi hiện vật trục vớt từ đáy biển, đặc biệt là các thớ gỗ sườn tàu cổ nhạy cảm với ánh sáng và oxy, đều được quét laser 3D độ phân giải siêu cao.
Khách tham quan có thể thông qua các màn hình cảm ứng vòm khổng lồ để tương tác, xoay lật 360 độ hiện vật, hoặc sử dụng kính thực tế ảo VR để trực tiếp bước vào khoang lái của một chiếc tàu ngầm thám sát, tự tay điều khiển robot quét sonar đáy biển lùng tìm xác tàu đắm. Đây chính là mô hình tham chiếu lý tưởng cho chiến lược phát triển nội dung số mà Bảo Tàng Hàng Hải (baotanghanghai.com) đang hướng tới.
4. Bài học về tư duy hướng biển cho hệ thống Bảo tàng Hàng hải
Bảo tàng Hàng hải Quốc gia Trung Quốc không chỉ đơn thuần là một nhà trưng bày hiện vật quá khứ, nó là biểu tượng cho tư duy chiến lược hướng biển của một quốc gia duyên hải. Từ những di chứng khảo cổ học dưới lòng đại dương, bảo tàng đã kết nối lịch sử hàng hải cổ đại với tương lai nghiên cứu khoa học, sinh thái biển và bảo vệ chủ quyền đại dương bền vững.
Đối với hệ thống dữ liệu của Bảo Tàng Hàng Hải (baotanghanghai.com), việc nghiên cứu kỹ nghệ đóng thuyền mành viễn dương, công nghệ trục vớt nguyên khối xác tàu đắm ngậm mặn và phương pháp số hóa địa tầng khảo cổ của bảo tàng Thiên Tân là những tư liệu học thuật vô cùng đắt giá. Lưu giữ và khơi dậy ký ức biển khơi một cách chuyên nghiệp chính là bệ phóng vững chắc nhất để thế hệ tương lai thấu hiểu nội lực đại dương và phát triển kinh tế biển bền vững trên trường quốc tế.
