Tọa lạc tại thành phố cảng Helsingør lịch sử, nằm ngay cạnh Lâu đài Kronborg huyền thoại – bối cảnh trong vở kịch Hamlet của Shakespeare, Bảo tàng Hàng hải Quốc gia Đan Mạch (M/S Museet for Søfart) là một trong những công trình kiến trúc đỉnh cao và sáng tạo nhất thế kỷ 21. Thay vì xây dựng một tòa nhà vươn lên bầu trời, công ty kiến trúc lừng danh BIG (Bjarke Ingels Group) đã quyết định “ẩn giấu” toàn bộ bảo tàng hoàn toàn dưới lòng đất, bao quanh một ụ tàu khô (dry dock) bỏ hoang có tuổi đời gần một thế kỷ. Sự kết hợp giữa di sản công nghiệp ngầm độc đáo và kho tàng hiện vật khảo cổ học biến nơi đây thành biểu tượng làm chủ đại dương của vùng Scandinavia từ thời kỳ Bắc Âu cổ đại đến kỷ nguyên vận tải biển hiện đại.
1. Kiệt tác kiến trúc ụ tàu khô: Khi không gian công nghiệp hóa thành di sản
Trước năm 2013, bảo tàng nằm bên trong Lâu đài Kronborg, nhưng khi UNESCO công nhận lâu đài này là Di sản thế giới, một quy định nghiêm ngặt được đưa ra: không một công trình mới nào được phép làm che khuất tầm nhìn của lâu đài cổ. Giải pháp thiên tài của các kiến trúc sư Đan Mạch là tận dụng ụ tàu khô bê tông dài 150 mét cũ kỹ của bến cảng cũ.
Họ đã biến phần boong ụ tàu lộ thiên thành một khoảng sân ngầm ngập tràn ánh sáng tự nhiên, với các dải cầu thang bằng thép và kính khổng lồ cắt chéo góc. Đi bộ dọc theo các hành lối dốc thoai thoải chạy quanh ụ tàu, độc giả của baotanghanghai.com sẽ có cảm giác như đang trực tiếp khám phá cấu trúc lườn của một con tàu khổng lồ đang neo đậu vững chãi trong lòng đất, tạo ra hiệu ứng thị giác và trải nghiệm hàng hải vô cùng mạnh mẽ.
2. Từ những chiến thuyền Viking đến hạm đội mậu dịch viễn dương
Địa tầng tư liệu nội dung của Bảo tàng Hàng hải Đan Mạch lật mở một hành trình lịch sử kéo dài hơn 1.000 năm của một trong những quốc gia hàng hải vĩ đại nhất thế giới. Không gian đầu tiên đưa người xem quay ngược thời gian về kỷ nguyên của Người Viking (Viking Age).
Thông qua các di chúng khảo cổ học dưới nước được trục vớt tại các vịnh hẹp (fjords) như Roskilde, bảo tàng trưng bày các cấu trúc sườn gỗ sồi nguyên bản của những chiếc tàu dài Viking (Longship). Kỹ thuật đóng tàu ván ghép chồng (clinker-built) độc đáo kết hợp với cánh buồm vuông lớn và bánh lái mạn phải chính là chiếc chìa khóa vạn năng giúp người Bắc Âu cổ đại thực hiện các hải trình thám hiểm vượt Đại Tây Dương, tiếp xúc với Bắc Mỹ từ trước cả Columbus.
3. Không gian mậu dịch toàn cầu và bản sắc văn hóa thủy thủ
Bước sang thế kỷ 18 – 19, Đan Mạch vươn lên thành một đế chế thương mại duyên hải mạnh mẽ với các thuộc địa ở Tây Ấn và mạng lưới giao thương châu Á. Không gian trưng bày trung tâm tái hiện một cách chân thực cấu trúc các chuyến tàu buôn của Công ty Đông Ấn Đan Mạch.
Tại đây, các nhà khảo cổ học hàng hải trưng bày hàng ngàn di vật vật thể quý giá:
- Gốm sứ mậu dịch và sản vật cổ: Các bình sành gốm sứ từ Trung Hoa, tiền đồng cổ, và các thùng chứa hương liệu bám đầy trầm tích thời gian.
- Kỹ nghệ định vị thiên văn: Các bộ sưu tập kính lục phân (sextant), la bàn khô, bản đồ hàng hải vẽ tay trên da thuộc phản ánh tri thức bản địa và sự tiến hóa của khoa học hàng hải.
- Văn hóa phi vật thể của thủy thủ: Bảo tàng dành riêng một khu vực nghệ thuật độc đáo trưng bày lịch sử của những hình xăm (tattoos) và các món đồ thủ công bằng xương cá voi do thủy thủ tự đẽo gọt trong những tháng ngày lênh đênh cô độc giữa đại dương.
| Không gian triển lãm cốt lõi | Hiện vật tư liệu tiêu biểu | Giá trị khoa học lịch sử chứng minh |
| Kỷ nguyên Bắc Âu cổ đại | Sườn gỗ sồi tàu Viking ván ghép chồng, vũ khí thủy quân, rìu chiến cổ. | Minh chứng về nguồn gốc nghệ thuật đóng tàu vượt biển và tư duy chinh phục hàng hải sớm. |
| Hành lang Ụ tàu ngầm BIG | Cấu trúc tường bê tông ụ tàu thế kỷ 20, các nhịp cầu kính chéo. | Bài học đỉnh cao về bảo tồn di sản công nghiệp và kiến trúc hàng hải đương đại thế giới. |
| Bản đồ Mậu dịch Viễn dương | Kính lục phân cổ, gốm sứ mậu dịch Tây Ấn, hải đồ hàng hải viễn dương thế kỷ 18. | Tái hiện mạng lưới kinh tế biển thế giới; năng lực dẫn đường thiên văn học của thủy thủ đoàn. |
4. Giải pháp số hóa toàn diện tại Bảo tàng Hàng hải Đan Mạch
M/S Museet for Søfart không phải là một kho chứa cổ vật tĩnh lặng, nó là một hình mẫu thế kỷ 21 về số hóa di sản (Digitalization) mà hệ thống Bảo Tàng Hàng Hải (baotanghanghai.com) đang lấy làm mục tiêu phát triển. Nhằm bảo vệ các hiện vật giấy và gỗ sồi cổ nhạy cảm với độ ẩm, toàn bộ ánh sáng trong không gian ngầm đều được tính toán bằng các kịch bản số hóa để ngăn chặn tia UV phá hủy thớ gỗ.
Đồng thời, mọi di chỉ tàu đắm và hải đồ cổ đều được bảo tàng quét 3D lập thể độ phân giải siêu cao. Độc giả có thể tham gia vào các trò chơi mô phỏng tương tác lớn: tự tay thiết lập một hải trình thương mại quốc tế, điều khiển hệ thống bánh lái của một siêu tàu container hiện đại vượt qua eo biển hẹp, hoặc lắng nghe âm thanh tiếng sóng và tiếng động cơ tàu qua hệ thống âm thanh định hướng vòm. Biến những tư liệu lịch sử khô khan thành một câu chuyện trực quan, giàu cảm xúc chính là phương pháp bền vững nhất để khơi dậy dòng máu hướng biển cho các thế hệ tương lai.
Bài viết bản quyền thuộc về Bảo Tàng Hàng Hải (baotanghanghai.com).
